دانشگاه حکیم سبزواری مطالعات جغرافیایی مناطق خشک 2228-7167 17 64 2026 07 23 Spatial analysis of environmental health in the central area of the holy city of Karbala تحلیل فضایی سلامت محیط در ناحیه مرکزی شهر مقدس کربلا 20 35 244342 10.22034/jargs.2025.556410.1238 FA فضیله عبدالکاظم گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خورزمی، تهران، ایـران حبیب اله فصیحی گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خورزمی، تهران، ایـران 0000-0002-0672-0944 علی موحد گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی گردشگری، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خورزمی، تهران، ایـران Journal Article 2025 11 01 Aim: This study aimed to assess the environmental health status and analyze spatial differences in the central neighborhoods of the holy city of Karbala. Materials and Methods: Data from the 27 indicators were collected through field observation using an assessment checklist tool. The data were analyzed by implementing Moran, Interpolation (IDW), and GWR models in the Geographic Information System and the One-Sample T-Test in SPSS. Findings: The average score of the 27 environmental health items is 4.03, indicating that overall, the health and environmental health conditions of the study area are lower than the median (5). The Moran index yields a score of 1.02, indicating a random spatial distribution pattern. In terms of spatial distribution, the environmental health index is lower in the surrounding areas of the Beiolharamain. In terms of the spatial relationship between the distance from the area and the average health index score, the R2 map showed that the two variables do not have a regular spatial correlation. Conclusion: Three factors underlie the low level of the Environmental Health Index and its spatial distribution in the city of Karbala. First, the hot climate causes the insects and decomposers to be alive on any day of the year. Second, the physical structure of the city, which is relatively untouched by cars, causes congestion, low levels of safety, and a lack of coordination and quality of sanitary elements and places in the city. Third, the non-resident population is beyond the carrying capacity of the area. Innovation: The research highlights the need to improve the fabric of the city, taking into account the necessary carrying capacity for the non-resident population, especially during peak pilgrimage periods, in the form of a comprehensive regeneration plan that aims to preserve the city's cultural elements and identity. هدف: هدف این پژوهش ارزیابی وضعیت و تحلیل تفاوت‌های فضایی سلامت محیط در محلات مرکزی شهر مقدس کربلا است. روش و داده: داده‌های مورد تحلیل از 27 شاخص به طریق مشاهده و برداشت میدانی با استفاده از ابزار سیاهة ارزیابی گردآوری شده و با اجرای مدل‌های Moran, Interpolation (Idw), GWR در سیستم اطلاعات جغرافیایی و One Sample T-Test در SPSS تحلیل شده‌اند. یافته‌ها: میانگین رقم ارزیابی 27 گویه از سلامت محیط رقم ۴/۰۳ است. با عنایت به ارزیابی صورت گرفته که در دامنة 1 تا 10 انجام شده، این رقم دلالت بر این دارد که در مجموع، شرایط بهداشتی و سلامت محیط محدوده مطالعاتی از حالت میانة (5) وضعیت مطلوب (10) پایین‌تر است. شاخص موران، رقم ۱/۰۲ را به‌ دست داده که بر الگوی توزیع فضایی تصادفی میانگین رقم شاخص سلامت محیط دلالت می‌نماید. به لحاظ توزیع فضایی، در بافت‌های پیرامونی بین‌الحرمین شاخص سلامت محیط پایین‌تر است. به لحاظ رابطه فضایی میان فاصله از بین‌الحرمین و رقم میانگین شاخص سلامت، نقشه حاصل از رگرسیون وزن‌دار جغرافیایی (R2) نیز نشان داد که دو متغیر، رابطة فضایی مشخص و منظمی با یکدیگر ندارند. نتیجه‌گیری: سه عامل زمینه‌ساز سطح پایین شاخص سلامت محیط و نحوة توزیع فضایی آن در شهر کربلا است. نخست آب‌و‌هوای گرم که سبب فعالیت حشرات و موجودات تجزیه‌کننده و مشکلات بیشتر در بهداشت محیط و مواد غذایی می‌شود. دوم، بافت کالبدی خودرو و نسبتاً دست نخورده شهری که سبب ازدحام، سطح پایین ایمنی و عدم تکافو و کیفیت عناصر و اماکن بهداشتی در کالبد شهر شده و مورد سوم جمعیت در حال گذر خارج از ظرفیت تحمل بافت به دلیل نقش زیارتی شهر و پایین بودن سطح آگاهی‌های بهداشتی جامعه است. نوآوری، کاربرد نتایج: این تحقیق ضرورت اصلاح بافت کالبدی شهر را با در نظر گرفتن ظرفیت تحمل لازم برای جمعیت در حال گذر به ‌ویژه شرایط زمانی اوج سفرهای زیارتی در قالب یک طرح جامع بازآفرینی که متوجه حفظ عناصر و هویت فرهنگی شهر باشد، گوشزد می‌نماید.

https://jargs.hsu.ac.ir/article_244342_734e2b3fa170b5771fbf737f43406cd0.pdf