مطالعات جغرافیایی مناطق خشک

مطالعات جغرافیایی مناطق خشک

تحلیل اثرگذاری توسعه اکوتوریسم در توانمندسازی اقتصاد روستاییان (نمونه: روستاهای دارای اقامتگاه بومگردی شهرستان کرمان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایـران.
2 گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایـران
چکیده
هدف: اکوتوریسم با اهداف چندجانبه یعنی حفاظت از محیط‌زیست، احترام به جوامع محلی و ارتقای مؤلفه­‌های فرهنگی - اجتماعی و اقتصادی جامعه میزبان سر و کار دارد که این اهداف با مفهوم توسعه پایدار هماهنگ است؛ بنابراین هدف از پژوهش حاضر بررسی اثر توسعه اکوتوریسم در توانمندسازی اقتصادی روستاهای دارای اقامتگاه بوم‌گردی شهرستان کرمان بوده است.
روش و داده: این پژوهش به روش توصیفی - تحلیلی صورت پذیرفته و از نوع پژوهش­‌های کاربردی است. برای جمع‌­آوری اطلاعات موردنیاز، از مطالعات اسنادی استفاده شده است، نهایتاً به کمک نرم­‌افزار PLS Smart به تجزیه و تحلیل داده‌­ها پرداخته شد. طبق مطالعات صورت گرفته، از بین ۵۲۱ روستای دارای سکنه شهرستان کرمان، ۱۷ روستای گردشگرپذیر و دارای اقامتگاه‌های بوم‌گردی به عنوان جامعه آماری انتخاب شدند. جهت تعیین حجم نمونه از فرمول کوکران استفاده شد و تعداد ۳۸۰ پرسش‌نامه در بین روستاییان ساکن دارای روستاهای اقامتگاه بوم‌گردی به منظور گردآوری داده‌­های لازم توزیع شد.
یافته‌ها: نتایج تحقیق نشان داد بیشتر شاخص‌ها و مؤلفه­‌های اجتماعی - فرهنگی، اقتصادی، زیست‌محیطی، کالبدی و مدیریتی از نظر بار عاملی بین ۰/۶ تا ۰/۸ بوده که عمدتاً میزان اثرگذاری شاخص‌ها بین ۰/۴ تا ۰/۷ و از نظر معناداری، کلیه مؤلفه‌­ها دارای مقدار T بالاتر از ۱/۹۶ بوده که بدین‌گونه معناداری و تأثیرات مثبت آن‌ها تأیید شد. از طرفی تأثیر اکوتوریسم بر مؤلفه کلی اقتصادی برابر با ۰/۷۱۷ بوده که نشان از تأثیرات نسبتاً بالای حضور گردشگران در بهبود وضعیت اقتصادی روستاهای هدف دارد.
نتیجه‌گیری: در مجموع تأثیرات اکوتوریسم بر شاخص­‌های درآمد، معیشت، رفاه عمومی، هزینه زندگی، تولیدات بومی و دیگر عوامل نواحی روستایی منطقه، در سطح نسبتاً بالایی قرار دارد. همچنین تأثیر بوم‌گردی بر مؤلفه کلی اقتصادی برابر با ۰/۴۸۴ بوده که نشان از تأثیرات نسبتاً بالا دارد. لذا می‌­توان بیان نمود که توسعه بوم‌گردی در تحقق این امر در تحول اقتصادی روستائیان بسیار تسریع کننده خواهد بود.
نوآوری، کاربرد نتایج: نتایج این تحقیق می‌تواند در نواحی روستایی مشابهی که دارای اقامتگاه بوم‌گردی هستند، مورد استفاده قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analysis of the effectiveness of ecotourism development in empowering the economy in the rural areas

نویسندگان English

Marzie Pourjoopary 1
Seyed Hadi Tayebnia 1
aboozar paydar 2
1 Department of Geography and Rural Planning, Faculty of Geography and Environment Planning, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran.
2 Department of Geography and Rural Planning, Faculty of Geography and Environment Planning, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran
چکیده English

Aim: The purpose of the present research was to investigate the development of ecotourism in the villages of Kerman city in their economic empowerment. 
Materials & Methods: This research uses the descriptive-analytical method and is of the applied research type. To collect the required information, document studies were used, and finally, the data was analyzed with the help of PLS Smart software. According to the studies, among the 521 inhabited villages of Kerman city, 17 tourist villages with ecotourism residences were selected as the statistical population. To determine the sample size, Cochran's formula was exerted, so 380 questionnaires were prepared to advance the problem and determine the questionnaire size of each point; the proportion of the number of households in the villages to the total number of households was used. 
Finding: The results of the hypothesis test showed that most socio-cultural, economic, environmental, physical, and managerial indicators and components were between 0.6 and 0.8 in terms of factor loading, and in terms of the effects of the structural equation model, the effects of the indicators are mostly between 0.4 and 0.7 and in terms of significance, all components have a t value higher than 1.96 and their significance and positive effects were confirmed. 
Conclusion: The effect of ecotourism on the overall economic component is equal to 0.484, which shows relatively high effects. Finally, it can be said that the effects of ecotourism development on indicators of income, livelihood, general welfare, cost of living, local production, and other factors have been relatively high. Therefore, ecotourism development can be considered effective, at least in the economic growth sector.
Innovation: The results of this research can be used in similar rural areas with ecotourism accommodation.

کلیدواژه‌ها English

eco-tourism
empowerment
Development
rural economy
Kerman city
آبی، فاطمه (1397). بررسی و تحلیل اثرات توسعه اکوتوریسم در کارآفرینی و پایداری سکونتگاه‌های روستایی شهرستان سرباز، پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان.
احمدی، سمیه (1397). تحلیل عوامل اثرگذار بر توسعه اکوتوریسم با تأکید بر میراث روستایی در روستای افجه، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما: محمدحسن زال، دانشگاه: مازندران، مازندران.
اروجی، حسن (1396). تبیین روند توسعه گردشگری در شهرستان خور و بیابانک، پایان­نامه دکتری تخصصی، استاد راهنما: حمید جلالیان و محمدرضا رضوانی، دانشگاه خوارزمی، تهران.
اولادی­قادیکلایی، جعفر (1396). مبانی ارزیابی و اولویت‌بندی منابع تفرجگاهی: معیارها و شاخص‌ها، انتشارات آوای مسیح.
بروج، اشکان (1391). مطالعه تطبیقی اقامتگاه‌های بوم‌گردی مناطق بیابانی از منظر توسعه پایدار گردشگری، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما: محمود ضایی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران.
بوذرجمهری، خدیجه؛ شایان، حمید؛ اخلاقی، مرضیه و واعظ طبسی، علی (1397). نقش اقامتگاه‌های بوم‌گردی بر توسعۀ اقتصادی اجتماعی فرهنگی زنان روستایی، مورد مطالعه: روستاهای شهرستان کاشمر، همایش ملی زن، گردشگری روستایی و توسعه، کاشمر، 2.
بیاور، سمیرا و ستارزاده، داریوش (1397). نقش اکوتوریسم بر توسعه صنعت گردشگری و ارزیابی عوامل مؤثر در مکان‌یابی آن، اولین همایش ملی معماری و شهرسازی، کاشمر.
حسام، مهدی و اروجی، حسن (1398). شناسایی و ارزیابی کانون­های بوم­گردی در استان گیلان، فصلنامه علمی پژوهشی برنامه­ریزی و توسعه گردشگری، دوره 8، شماره 4، صص 114-97.
رضوانی، محمدرضا (1393). برنامه­ریزی توسعه روستایی در ایران، انتشارات قومس، چاپ ششم.
روشنعلی، محمد و  ریاحی، وحید (1396). نقش بوم­گردی در توسعه اقتصادی مناطق روستایی، مطالعه موردی: دهستان پنجهزاره شهرستان بهشهر، فصلنامه جغرافیایی فضای گردشگری، دوره 7، شماره 25، صص 65-51.
سازمان میراث فرهنگی و صنایع گردشگری استان کرمان،1393.
سالاری سلاجقه، سلمان (1397). تحلیل مشارکتی ظرفیت­های توسعه اکوتوریسم روستایی شهرستان رابر، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما: مهدی پورطاهری، دانشگاه: تربیت مدرس، تهران.
سرشماری عمومی نفوس و مسکن، بخش نیروی انسانی و جمعیت، 1395.
سعیدی، سعیده (1399). نقش اقامتگاه‌های بوم‌گردی در توسعه گردشگری قومی در زمان بحران، مطالعه موردی استان گیلان، فصلنامه جامعه، فرهنگ و رسانه، سال 9، شماره 34، صص 41-11.
سلطانی، بهرام و قاسم­زاده، داوود (1392). تأثیر آموزش و فرهنگ­سازی در توسعه اکوتوریسم، سومین همایش ملی سلامت، محیط‌زیست و توسعه پایدار، بندر عباس،137-152.
سلطانی­نژاد، مهدیه (1395). ارزیابی پایداری اکوتوریسم با دیدگاه یکپارچه به منابع، جامعه و گردشگری (نقش میانجی مدیریت و برنامه­ریزی، اثرات اقتصادی - اجتماعی) مورد مطالعه: منطقه دره راگه شهرستان رفسنجان، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد. استاد راهنما: علی­اکبر بیدختی، دانشگاه سمنان، سمنان.
صالحی، صادق؛ مرادی اصل، امیر و عبدلی، سیده­فاطمه (1396). توسعه بوم‌گردی با تأکید بر مشارکت جوامع محلی در روستای جنت رودبار شهرستان رامسر، مجله پژوهش­های روستایی، سال ششم، شماره 16.
صدقی، امیر و فرامرزی، شاهین (1396). نقش اماکن گردشگری در توسعه کارآفرینی شهرها مخصوصاً شهرستان ارومیه، سومین کنفرانس بین‌المللی مدیریت، تجارت و توسعه اقتصادی، ص 1-22.
عزیزی، کاروان؛ رستگار، شفق؛ حیدری، قدرت­اله و جعفریان، زینب (1398). اثرات اقتصادی - اجتماعی بوم‌گردی بر توانمندی جوامع محلی، مورد: ناحیه بلده در استان مازندران، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، سال 8، شماره 1، صص 96-79.
عنابستانی، علی اکبر؛ گیاهی، حسن و جوانشیری، مهدی (1397). بررسی و تحلیل آثار ایجاد اقامتگاه‌های بوم‌گردی بر توسعة سکونتگاه های روستایی، نمونه: روستای رادکان شهرستان چناران، فصلنامه برنامه­ریزی فضایی (جغرافیا) سال 8، شماره 2، صص 24-1.
فرجی­راد، عبدالرضا و احسانی، افسانه (1390). بررسی تأثیر اقامتگاه­های محلی (خوشه سار بوم‌گردی) بر ارتقاء سطح زندگی جامعه محلی (با تأکید بر روستای «گرمه» و «شیب دراز»)، نشریه جغرافیایی سرزمین، دوره 8، شماره 30، صص 77-63.
کلانتری، محسن و شکراله­زاده، قدیر (1389). اصول و مبانی توسعه بوم‌گردی، جلد نخست، انتشارات آذرکلک.
کیانی، مصطفی؛ عسکری، علی و شمس، پریناز (1396). طراحی اقامتگاه‌های بوم‌گردی کویر وزنه با رویکرد توسعه بوم‌گردی، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه هنر پردیس بین‌المللی فارابی،3-1.
لاوری­هیق، الهه، (1398)، آثار اقتصادی توسعه بوم‌گردی در منطقه ارسباران، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، استاد راهنما: حسین پناهی، دانشگاه تبریز، تبریز.
محسنین، شهریار و اسفیدانی، محمدرحیم (1393). معادلات ساختاری مبتنی بر رویکرد حداقل مربعات جزئی به کمک نرم‌افزار Smart-PLS، (آموزشی و کاربردی)، تهران، مؤسسه کتاب مهربان نشر.
مرتضی­پور، زهرا (1398). شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر بر توسعه اکوتوریسم محور گردشگری خرم‌آباد - پلدختر با راهبرد برنامه‌ریزی سناریو، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، استاد راهنما: حامد عباسی، دانشگاه لرستان، خرم­آباد.
معاونت اشتغال استانداری کرمان، 1391.
معاونت گردشگری و میراث فرهنگی استان کرمان،1393.
نگهداری، حسین؛ سلیمانی، سیروس؛ صفایی، روح­الله و اشرف­منصوری، محمودرضا (1397). اثرات گردشگری شهری بر وضعیت اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی شهر شیراز، پنجمین کنفرانس ملی عمران، معماری و شهرسازی.
نیازی، محسن؛ عباس­زاده، محمد و سعادتی، موسی (1396). ساخت و روایی­یابی مقیاس رفتارهای پر خطر با کاربرد نرم‌افزار Smart-PLS، مورد مطالعه جوانان 34-15 سال شهر تبریز، اعتیاد پژوهی، سال 11، شماره 43، صص 50-31.
ورامش، سعید و حیدری­نیا، سارا (1398). اثرات توسعه اکوتوریسم بر جوامع محلی و حفاظت از عرصه­های منابع طبیعی، اولین کنفرانس بین‌المللی و چهارمین کنفرانس ملی صیانت از منابع طبیعی و محیط‌زیست، اردبیل.230-239.
یزدانی، محمدرضا؛ جعفری، سکینه و بندرآبادی، مهدی (1395). روستاهای باهدف گردشگری در توسعه اکوتوریسم و توسعه پایدار روستایی در روستای قلعه بالای شاهرود، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد.
یگانه­محمدی، بهروز و ولائی، محمد (1393). تنوع‌بخشی به اقتصاد روستاها جهت تحقق توسعه پایدار مورد: دهستان مرحمت‌آباد شمالی شهرستان میاندوآب، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، سال 3، شماره 2، ص 54-70.
Amiri, S., Ehsanifar T., Naderi., N and Rostami, F., (2016). A Conceptual Model for Assessing the Impact of Agritourism on Rural Entrepreneurship Development, Journal of Entrepreneurship in Agriculture, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Vol. Third, the first issue. 4.
Chen, Z., (2019). A Study on the Problems and Countermeasures of the Development of Rural Ecotourism in China, 43-47. http://www.isaac-scientific.com/images/PaperPDF/JAEF_100056_2019021516505421299.pdf
General census of population and housing, human resources and population department, 2015.
Gyampoh, B., (2019). The place and voice of local people, culture, and traditions: A catalyst for ecotourism development in rural communities in Ghana, 2.
Idajatia, H., Pamungkasa, A and Vely Kukinul, Sa., (2016). The level of participation in Mangrove ecotourism development, Wonorejo Surabaya.515-520.
Indika, D.R., and Vonika, N., (2016).  Rural tourism development using ecotourism as a model of community empowerment in Cireundeu indigenous village, Cimahi, West Java, Indonesia.
James, G., Hosier, A., and Woo, G., (2002). Using Cluster-Based Economic Strategy to Minimize Tourism Leakages, Research Report Submitted to Global Economic Development Practice (GEDP), San Francisco, California, Pp 1-59.
Kimengsi J.N., Alfred Kechia, M., Roland Azibo, B., Pretzsch, J and., Kwei, J., (2019). Households’ Assets Dynamics and Ecotourism Choices in the Western Highlands of Cameroon.
Maria-Irina Ana, (2017) ECOTOURISM, AGRO-TOURISM AND RURAL TOURISM IN THE EUROPEAN UNION.
masud, m, m., m.A., Abdel M., Nassani, A., and mohammad N.A., (2016). community-based ecotourism management for sustainable development of marine protected areas in malasiya.104-112.
Mbatiany., B.N., (2016). Influence of Ecotourism on Sustainable Development of Communities Living Adjacent to Forests: A Case of Muileshi Community Forest Association in Kakamega Forest, Kenya, University of Nairobi, Nairobi, 53-60.
Organization of cultural heritage and tourism industries of Kerman province, 2013.
Oroji, Hassan (2016). Explaining the development process of tourism in Khor and Biyabank cities, PhD thesis, supervisor: Hamid Jalalian and Mohammad Reza Rizvani, Kharazmi University, Tehran.
P.B. Cobbinah., D. Amenuvora., R. Black., C. Pepra., (2017). Ecotourism in the Kkum conservation area, Ghana: local politics, practice and outcome, J. Outdoor Recreat. Tour. 20 .34–44.
Ramona P, I., (2016). Ecotourism and Sustainable Development. Annals of the ‘Constantin Brancusi’ University of Targu Jiu’, Enginnering Series, No. 3.
Rezvani, Mohammad Reza (2014). Rural development planning in Iran, Qoms Publications, 6th edition.
Ricklefs, R.E., (2001), The Economy of Nature”, fifth edition. W. H. Freeman and Company, New York.
Ross, S., and Wall, G., (1999). Ecotourism: towards congruence between theory and practice, Tourism Management 20(1999) 123- 132.
Wondirad, A., Tolkach, D and King, B., (2020). Stakeholder collaboration as a major factor for sustainable ecotourism development in developing countries, Tourism Management, https://doi.org/10.1016/j.tourman.2019.104024.

  • تاریخ دریافت 07 دی 1401
  • تاریخ بازنگری 11 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 25 خرداد 1402
  • تاریخ انتشار 01 اردیبهشت 1403