مطالعات جغرافیایی مناطق خشک

مطالعات جغرافیایی مناطق خشک

تبیین اثرات استقرار و بارگذاری صنایع بر پایداری اقتصادی مناطق روستائی (مطالعه موردی: شهرستان مبارکه)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه جغرافیا، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران
چکیده
هدف: استقرار صنایع بزرگ در یک منطقه با مکانیزم تأثیرگذار اقتصادی علاوه بر پایداری نواحی پیرامونی، می‌­توانند چالش‌ها و مسائل بسیاری را در قالب ناپایداری در جهات مختلف توسعه به دنبال داشته باشند. با توجه به اهمیت موضوع، هدف پژوهش حاضر شناخت و ارزیابی اثرات استقرار و بارگذاری صنایع بر پایداری و ناپایداری اقتصادی سکونتگاه‌های روستایی منطقه مبارکه است.
روش و داده: تحقیق حاضر از لحاظ ماهیت و روش از نوع  توصیفی – تحلیلی بوده و جهت تحلیل اطلاعات از نرم‌افزار AMOS و همچنین تکنیک AHP بهره گرفته شده است.
یافته‌ها: نتایج حاصل از مدل ساختاری نشان داد که مهم‌ترین تأثیرات مثبت و منفی ناشی از بارگذاری صنایع بر پایداری و ناپایداری اقتصادی سکونتگاه‌های روستایی منطقه مورد­ مطالعه، به ترتیب به متغیرهای کاهش تعداد کشاورزان با ضریب ۱/۰۴، نشر ارزش افزوده و حق آلایندگی صنایع به روستاها با ضریب ۰/۹۸، تنوع شغلی و تغییر نوع معیشت با ضریب ۰/۸۶، رواج کشت مکانیزه با ضریب ۰/۷۹ و افزایش قیمت زمین و مسکن با ضریب ۰/۶۳ اختصاص داشته است. نتایج حاصل از تکنیک تحلیل سلسله مراتبی (AHP) نشان داد معیار نشر ارزش افزوده و حق آلایندگی صنایع به روستاها و افزایش درآمد و اشتغال با وزن ۰/۵۱۱ به عنوان مهم‌ترین اثر مثبت و معیار اضمحلال کشاورزی با وزن ۰/۲۵۴ در رتبه بعدی پیامدهای ناشی از استقرار صنایع پیرامونی معرفی شد.
نتیجه‌گیری: نتایج حاصل از بررسی مذکور نشان داد از دیدگاه سرپرستان خانوار و مدیران نهادهای محلی از یک سو با نشر ارزش افزوده و حق آلایندگی و همچنین بالا رفتن سطح درآمد اهالی و ایجاد فرصت‌های شغلی، روستاها به سمت پایداری اقتصادی سوق پیدا کرده‌اند و از سوی دیگر با زوال کشاورزی و افزایش قیمت زمین و مسکن، منطقه با ناپایداری‌هایی در بعد اقتصادی مواجه شده است.
نوآوری و کاربرد نتایج: این مطالعه از معدود مطالعاتی است که در حوزۀ ارزیابی تأثیرات استقرار و بارگذاری صنایع (به ویژه صنایع مادر) به تبعیت از رویکرد پایداری صورت گرفته و نتایج آن در قالب مدل‌های ساختاری به نمایش گذاشته شده که می‌­توان نتایج این مطالعه را از سایر مطالعات صورت گرفته در این زمینه متمایز نمود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Explanation the effects of establishment and loading of industries on the economic Sustainability of rural areas (Case study: Mobarake County)

نویسندگان English

mohammadreza shafiee
behroz mohammadi yeganeh
hossein farahani
mehdi chraghi
Department of Geography, Faculty of Human Sciences, Zanjan University, Zanjan, Iran
چکیده English

Aim: The aim of the present research is to identify and evaluate industries' loading effects on economic sustainability and unsustainability in rural settlements in Mobarakeh County.
Material & Method: This research was descriptive-analytical in nature and method, and AMOS software and the AHP technique were used for data analysis.
 Finding: The results of the structural model showed that the variable of publishing added value and emission rights of industries to villages with a coefficient of 0.98 was the most important positive effect, and the variable of reducing the number of farmers with a coefficient of 1.04 was introduced as the most significant negative consequence of loading industries. The results of the AHP model showed that the criterion of publishing added value and emission rights of industries to villages and increasing income and employment, with a weight of 0.511, was the most important positive effect, and the criterion of agricultural decay with a weight of 0.254 was introduced as the most important negative consequence of the establishment of industries.
 Conclusion: The results of the mentioned survey showed that from the point of view of household heads and managers of local institutions, on the one hand, by using added value, pollution rights, increasing the level of income, and creating job opportunities, villages in the area have been driven to economic sustainability. On the other hand, the area faced unsustainability in the economic dimension, a decrease in agriculture, and increased land and housing prices.
Innovation: This study is one of the few studies that have been carried out in the field of assessing the effects of the establishment of industries (mother industries) according to the sustainability approach, and its results have been displayed in the form of structural models.

کلیدواژه‌ها English

peripheral industries
employment
income
added value
Mobarakeh County
امینی‌نژاد، غلامرضا .(1394). تحلیل و بررسی اثرات قطب صنعتی پارس جنوبی بر ساختار روستاهای استان بوشهر (نمونه شهرستان‌های عسلویه، کنگان، دیر و جم)، فصلنامه برنامه‌ریزی فضایی (جغرافیا)، سال پنجم، شماره اول، پیاپی 16. 20.1001.1.22287485.1394.5.1.6.7
اندام، حسین. (1390). بررسی اثرات منفی صنعت نفت، گاز و پتروشیمی بر مسائل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی شهرستان جم، آوای بوشهر. https://avayebushehr.ir
بوذرجمهری، خدیجه، خسروبیگی، رضا و تقیلو، علی اکبر. (1391). بررسی نقش مشارکت مردم در کشاورزی پایدار نواحی روستایی (مطالعه موردی: روستاهای دهستان ایجرود بالا، شهرستان ایجرود، استان زنجان). پژوهش‌های روستائی ۳(۱۱)، ۱۹۱-۱۶۳ doi: 10.22059/jrur.2012.29225
بوذرجمهری، خدیجه، شایان، حمید و کیوان، بهرامی. (1394). بررسی اثرات اجتماعی و زیست محیطی شهرک های صنعتی بر نواحی روستایی مطالعه موردی: شهرک صنعتی چناران، نشریه برنامه‌ریزی منطقه‌ای، سال 1394، دوره 5، شماره 20: 96-81. 20.1001.1.22516735.1394.5.20.7.6
بهرامی، رحمت‌اله. (1399). اثرات اقتصادی - اجتماعی صنایع روستایی (صنایع‌دستی و مشاغل خانگی) برتوسعه روستایی مورد: روستاهای شهرستان سنندج، مجله جغرافیا و برنامه‌ریزی، شماره 72 ، صفحه 81-103. 10.22034/gp.2020.10848
پورمیرزائی، راشد. (1396)؛ بررسی نقش صنعت معدن‌کاری و منابع معدنی در توسعه پایدار کشور، نشریه مهندسی منابع معدنی، دوره دوم، شماره 3 : 92-81. 10.30479/jmre.2017.1271
تاج، شهره، و دارآفرین، فاطمه. (1390). تاثیرپذیری اقتصادی روستاها از نواحی صنعتی (مطالعه موردی: ناحیه صنعتی میامی, شهرستان شاهرود). نگرش های نو در جغرافیای انسانی (جعرافیای انسانی)، 4(1)، 135-144. https://sid.ir/paper/177134/fa
توکل، محمد و نوذری، حمزه. (1391). تحلیل اثرات اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطیِ صنعت پالایشگاه گاز پارسیان بر نواحی روستایی (مورد مطالعه: نواحی روستایی شهرستان مُهر در استان فارس). مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران. ۱(۴)، ۲۹-۴۸ doi: 10.22059/jisr.2013.36569
حاجی‌نژاد، علی، عسگری، علی، اصغرپور، حسین، محمدزاده، پرویز. (1385). بهره‌وری صنایع روستایی در استان سیستان و بلوچستان. نشریه جغرافیا و توسعه ۴(۸) ۴۲-۱۹ doi: 10.22111/gdij.2006.3784
حفیظی، امیر. (1395). بررسی اثرات کارخانه سیمان سپاهان بر توسعه روستائی شهرستان مبارکه، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی روستائی، به راهنمائی یوسف قنبری، دانشگاه اصفهان، دانشکده علوم جغرافیا و برنامه‌ریزی، گروه برنامه‌ریزی روستائی.  http://lib.ui.ac.ir/dL/search/default.aspx
رحمانی، بیژن، و میرزایی، محمد. (1386). گسترش صنعت در عرصه های کشاورزی مطالعه روستای ایرج, دهستان رویین, شهرستان اسفراین. پژوهشهای جغرافیایی، 39(59)، 69-80. https://sid.ir/paper/5410/fa
رضوانی، محمدرضا، رمضان‌زاده لسبویی، مهدی و پورجابری، مرتضی محمد. (1389). تحلیل اثرات اقتصادی  اجتماعی نواحی صنعتی در توسعه روستایی مورد: ناحیه صنعتی سیلمان آباد تنکابن، فصلنامه جغرافیا و توسعه، شمارة 18، تابستان، صفحه 26-5. 10.22111/gdij.2010.1118
رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا و محمدی سلیمانی، مهرداد. (1381). عوامل مؤثر بر میزان مشارکت جوانان و نوجوانان روستایی در برنامه ریزی توسعه با تأکید بر عوامل مکانی ـ فضایی (نمونه موردی: شهرستان کرمان)، نشریه برنامه‌ریزی و آمایش فضا، دوره 6، شماره 2.  https://hsmsp.modares.ac.ir/article-21-4077-fa.html
سجادی، سید محمد تقی. (1392). نقش اقتصادی نواحی صنعتی بر سکونتگاه‌های روستایی (نمونه موردی: استان قم)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی روستائی، به راهنمائی مصطفی چالشی، دانشگاه پیام نور واحد تهران غرب. https://ensani.ir/fa/article/362574
سرور امینی، شبنم و اسدی، علی. (1389). بررسی اثرات شهرک صنعتی اشتهارد بر توسعه روستاهای همجوار. علوم و صنایع کشاورزی، 24(2)، 227-238. https://sid.ir/paper/497612/fa
سعدی حشمت‌اله، وحدت مودب هاجر. (۱۳۹۴). اثرات طرح های خرد صنعتی بر سکونتگاه‌های روستایی مورد: روستای شاهنجرین در شهرستان رزن . اقتصاد فضا و توسعه روستایی. ۴(۱۴)، ۵۱-۶۷.  http://serd.khu.ac.ir/article-۱-۲۵۸۰-fa.html
شایان، محسن، قنبری، سیروس و بذرافشان، جواد. (1400). شناسایی مهم‌ترین عوامل پایداری و ناپایداری روستاهای شهرستان زرین دشت، نشریه علمی کاوش‌های جغرافیایی مناطق بیابانی، سال نهم، شماره اول، صفحات 223 و 224. https://civilica.com/doc/1261603
شرفی، سیده مهدیه، مخدوم، مجید و غفوریان بلوری مشهد، مهدی. (1387). ارزیابی اثرات محیط زیستی احداث کارخانه خودروسازی به روش روی هم گذاری مطالعه موردی: احداث کارخانه خودروسازی درغرب تاکستان، نشریه علوم محیطی، پیاپی 20، شماره 4. https://civilica.com/doc/1301747
فیروزآبادی، سید احمد و دانش مهر، حسین و علی‌نژاد، کریم. (1397). صنعتی شدن و پیامدهای اجتماعی و زیست محیطی، تحلیل روایت ساکنان پیرامون طرح پتروشیمی مهاباد، فصلنامه مطالعات توسعه اجتماعی- فرهنگی، دوره‌ی ششم، شماره 4، صفحات 53-26. .https://sid.ir/paper/246595/fa
کریمی، فرزاد، احمدوند، مصطفی و کریمی، فرشاد. (1391). سنجش درجه اثرگذاری کارخانه ذوب آهن کردستان بر توسعه نواحی پیرامون، فصلنامه پژوهش‌های روستائی، شماره 3: 57-33.  https://civilica.com/doc/1750403
کلانتری، خلیل و سرفراز، حقیقی. (1382). مطالعه اثرات قطب صنعتی مبارکه اصفهان بر توسعه کشاورزی منطقه، مجله علوم کشاورزی ایران، جلد 34، شماره 3: 700-693.  https://sid.ir/paper/429963/fa
کیانی، فاطمه، انصاری، رحیمه و تقدیسی، احمد. (1394). اثرات اقتصادی- اجتماعی و محیط زیستی کارخانه سیمان هگمتان بر روستای شاهنجرین، مجله اقتصاد فضا و توسعه روستائی، سال چهارم، شماره 2: 143-133. 10.18869/acadpub.serd.4.12.133
محمدی یگانه، بهروز، بارانی، عصمت. چراغی، مهدی و کرمی دهکردی، اسماعیل. (1393). تحلیل اثرات اقتصادی استقرار صنعت در توسعه نواحی روستایی، مورد مطالعه: دهستان عسلویه، مجله توسعه محلی (روستائی-شهری)، 5 (2) :32-117.10.22059/jrd.2013.50587
مدنی، ساجده، سلماسی، سعید و نزاکتی اسماعیل‌زاده، رویا. (1396). ارزیابی اثرات زیست محیطی کارخانجات فولاد با استفاده از روش RIAM اصلاح شده، مطالعه موردی: فولاد تیام در استان گیلان، مجله علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره 19، ویژه‌نامه شماره 4: 420-409.  https://civilica.com/doc/1289024
مشیری، سید رحیم و آذرباد، نسرین. (1386). پیامدهای استقرار نواحی صنعتی در مناطق روستایی: مطالعه موردی روستای کمرد در دهستان سیاهرود، شهرستان تهران، مجله روستا و توسعه، 10(3) :203-181. https://sid.ir/paper/94684/fa
مطیعی لنگرودی، سید حسن و نجفی کانی، علی اکبر. (1390). توسعه و صنعتی‌سازی روستا (نظریه‌ها، روش‌ها و راهبردهای توسعه صنعتی)، انتشارات دانشگاه تهران.  https://www.gisoom.com/book/1761310
مطیعی لنگرودی، سیدحسن. (1380). اثرات اقتصادی – اجتماعی شهرک های صنعتی در نواحی روستایی «مطالعه موردی: شهرک صنعتی مشهد». تحقیقات جغرافیایی، 16(2 (پیاپی 61))، 21-38. https://sid.ir/paper/29797/fa
مومن، نرجس و یاسوری، مجید. (1399). بررسی موانع و مشکلات توسعه صنایع روستایی با رویکرد فرا تحلیل، مجله راهبردهای توسعه روستائی، شماره 61 : 136-108. www.rahbord-mag.ir/Article/22980
مهندسین مشاور DHV هلند. (١٣٧١). رهنمودهایی برای برنامه‌ریزی مراکز روستایی، ترجمه مرکز تحقیقات و بررسی مسائل روستائی، جهاد سازندگی  https://www.gisoom.com/book/183023
نادرخانی، زلیخا. صیدائی، سید اسکندر. (1398). ارزیابی اثرات اقتصادی و اجتماعی استقرار صنایع بر توسعه روستایی پیرامونی در شرکت‌های سرب و روی انگوران. راهبردهای توسعه روستایی ۶(۴) ۴۰۷-۳۹۵. doi: 10.22048/rdsj.2020.209241.1827
نادری مهدیی، کریم، محمودیان، حمید و سعدی حشمت‌اله. (1394). تأثیر صنایع تبدیلی کشاورزی بر وضعیت زندگی (مطالعه موردی: روستاهای شهرستان بهار). راهبردهای توسعه روستایی ۲(۱)، ۴۳-۵۹.doi: 10.22048/rdsj.2015.10457
نصیری هندخاله، اسماعیل. (1387 ). صنایع روستایی، عاملی تاثیرگذار بر فرآیند توسعه اقتصادی و اجتماعی: نمونه تجربی روستاهای شهر بومهن. فصلنامه روستا و توسعه، سال 11، شماره یک: 58-35.  https://www.sid.ir/paper/130603/fa
نقوی، محمدرضا، پورطاهری، مهدی. دیوان سالار، اسداله و احمدی، حسن. (1396). تحلیل اثربخشی صنایع‌دستی در توسعه اقتصادی مناطق روستایی با استفاده از مدل‌های تصمیم‌گیری غیرجبرانی (لکسیکوگراف) (مطالعه موردی: دهستان عشرستاق شهرستان بهشهر)، مجله مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی، شماره 38‎، صفحات 154-139. https://ensani.ir/fa/article/543991
Akgün, AA., (2015). Rethinking on sustainable rural development, European Planning Studies, 23(4), 92.
Carvalho, FP., (2017). Mining industry and sustainable development: time for change. Food and Energy Security, 6(2), 61-77. DOI:10.1002/fes3.109
Cudai Nur, N., Koliopoulos, T. (2022). Optimizing the Management of Rural Area Potential For Indonesia's Development towards Industrialization in the Flow of Globalization, Journal Emerging Environmental Technologies and Health Protection vol.5, issue 1. pp. 30-46.https://www.telegeco.gr
Danya M, d & Ruhan, n., (2013). Environmental and public health effects of polluting industries in Tulkarm, West Bank, occupied Palestinian territory: an ethnographic study; DOI:10.1016/S0140-6736(13)62601-X.
Darkoh, M B K & Njeri Kinyanjui, M., (2019). Industrialization and Rural Development in the Anglophone African Countries ,Environmental Science Department, University of Botswana. https://doi.org/10.1177/0169796X15590325
Das, K., (2011). Broad–basing Rural Industrialisation in India: Approaches and challenges, Collaborative Research Project on Systems of Innovation for Inclus Development: Lessons from Rural China and India.
Dubey,B & Narayanan,A.S., (2010). Modelling effects of industrialization, population and pollution on a renewable resource, Nonlinear Analysis: Real World Applications 11 Nonlinear Analysis: Real World Applications, Volume 11, Issue 4 : 2833–2848. https://doi.org/10.1016/j.nonrwa.2009.10.007
G Jiang, X He., Qu, Y., Zhang, R., & Meng, Y. (2016). Functional evolution of rural housing land: A comparative analysis across four typical areas representing different stages of industrialization in China, Land Use Policy, Volume 57, Pages 645-654, https://doi.org/10.1016/j
Golabi, S., & Sadegh Ebrahimi,. M. (2018). Factor Analysis of the Impact of Industrial Areas on Rural Development: A Case Study of Farahan Industrial Area in Iran, Journal of Sustainable Rural Development. 10.32598/jsrd.01.03.250
Guo, A., (2012). Rural Households’ Production Capacity And Social Changes: A Communication Between England During Industrialization And The Yangzi Delta In Modern Times, Pacific Economic Review, 17, 86–103. DOI:10.1111/j.1468-0106.2011.00572.x
Gyanaranjan, S., Afaq Majid, W., Singam. L S., Pravat K R., Asim, C D., & Amita S.(2022). Livelihood Strategy and Sustainability Aspects in Industrialization as a Source of Employment in Rural Areas, Social Morphology, Human Welfare, and Sustainability,
Hualou, L., Shuangshuang, T., Tinghting, L., & Yansui, L. (2016). The allocation and management of critical resources in rural China under restructuring: Problems and prospects, Journal of Rural Studies, Volume 47, Part B, Pages 392-412, https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2016.03.011
Imamul Huda, A S., Meidi, S., & Sri, U. (2018).  Rural Industrialization and The Impact on Citizens (The Shifting Of Agricultural Land Using In Henri Lefebvre’s Space Perspective), Advances in Social Science, Education and Humanities Research (ASSEHR), volume 313, International Conference on Rural Studies in Asia (ICoRSIA 2018), Pages 285- 289. 10.2991/icorsia-18.2019.69
Latif, HH.,  Gopalakrishnan, B.,  Nimbarte, A.,  & Currie, K. (2017). Sustainability index development for manufacturing industry. Sustainable Energy Technologies and Assessments. Volume 24: 82-95. https://doi.org/10.1016/j.seta.2017.01.010
Li, P., Shaoquan, L., & Shaoquan, L. (2016). Spatial–temporal changes of rurality driven by urbanization and industrialization: A case study of the Three Gorges Reservoir Area in Chongqing, China, Journal Habitat International, Volume 51, Pages 124-132, https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2015.10.021
Li, Q., Yan Y., (2011). Industrialization, urbanization and urban-rural income gap: An empirical analysis of China. International Conference on Emergency Management and Management Sciences. 10.1109/ICEMMS.2011.6015697
Liu, Ying., Huang, J., &  Precious, Z. (2016). The bittersweet fruits of industrialization in rural China: The cost of environment and the benefit from off-farm employment, China Economic Review, Volume 38, Pages 1-10, https://doi.org/10.1016/j.chieco.2015.11.006
Nicholaus, B T., & Hawa, P T. (2022). Entrepreneurship and Industrialization for Rural Development: Business Incubation Approach, International Journal of Economics, Business and Management Research, Vol. 6, No.01. Page 8, doi: 10.51505/IJEBMR.2022.6102
Nilutpal, c., & Anjan, b., (2017). Impact of Industry on Livelihood of Surrounding Rural Areas-A Review of Some Evidences; Indian Journal of Economics and Development 13(2):219.10.5958/2322-0430.2017.00173.1
Pallavi, S. (2018). Rural Industrialization: Role of Government Agencies, nternational Research Journal of Engineering and Technology (IRJET), Volume: 05 Issue: 06, Pages 1635-1638. www.irjet.net
Timo de Vries, W. (2018). Revisiting Rural Development: How Can we Make Rural Regions Lucrative and Attractive In A Participatory Manner? Conference: Towards industrialization in the Global South: Making Rural Regions InclusiveAt: Dodoma, Tanzania.
Vepa, RK., (2015). Small and rural industry development in China. China Report.;17(1):29-39. https://doi.org/10.1177/000944558101700103
Veselonska, L. (2017). Factors influencing countries on their path to sustainable development: implications for organizations, Problems and Perspectives in Management, Vol. 15, Issue.2, 474 - 485. 10.21511/ppm.15(si).2017.01
Yanbo, Q. (2018). Multi-scale analysis on spatial morphology differentiation and formation mechanism of rural residential land: A case study in Shandong Province, China. Habitat International, Volume 71, 135- 46.   https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2017.11.011     
Yigang, Y., Yifang, L.,  & Wei, Z.,  (2017). Rural nonfarm sector and rural residents’ income research in China. An empirical study on the township and village enterprises after ownership reform (2000-2013). Journal of Rural Studies, Volume 82, https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2021.01.001
Zenka, J., Stastna, S.,  & Pavlik, A.,  (2021). The role of manufacturing in the development of rural regions: Evidence from a highly industrialised Moravian region, Moravian Geographical Reports, 29 (1), 39-52 10.2478/mgr-2021-0004.
Zhao, X U., Zhang, W., & Wang, p. (2020). rural development; de facto land use change; specialized village; informal development; furniture industry; Fengzhuang; China, Journals  Land  Volume 9  Issue 6. https://doi.org/10.3390/land9060190
Zheng, P.,  & Zhang, J., (2014). Study on the development of environmental industry in China , Advanced Materials Research Vols 962-965, pp 2076 2079. https://doi.org/10.4028/www.scientific.net/AMR.978.161

  • تاریخ دریافت 10 خرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 05 شهریور 1402
  • تاریخ پذیرش 19 شهریور 1402
  • تاریخ انتشار 12 اردیبهشت 1403