تحلیل مخاطرات ناشی از جابه‌جایی تپه‌های ماسه‌ای در دشت سیستان

نویسندگان

1 آموزش و پرورش زابل

2 دانشگاه خوارزمی

3 دانشگاه سیستان و بلوچستان

4 دانشگاه زابل

چکیده

در دشت سیستان شرایط برای فرسایش بادی و در پی آن، جابه‌جایی ماسه فراهم است. با توجه به استقرار سکونتگاه‌ها در کانون‌های فرسایش بادی منطقه ضرورت منشأیابی ماسه‌ها، تحلیل مخاطرات ناشی از جابه‌جایی تپه‌های ماسه‌ای و عوامل مؤثر بر ایجاد مخاطرات از اهداف این پژوهش است. ﺗﺤﻘﯿﻖ از ﻧﻮع ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ-تحلیلی مبتنی بر روش‌ﻫﺎی ﻣﯿﺪاﻧﯽ و ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ‌ای اﺳﺖ. در ابتدا با بررسی‌ نقشه‌ها و مشاهدات میدانی مشخص شد که منشأ ماسه‌ها، بستر خشک رودخانه‌های منطقه است. سپس پارامترهای مورفومتریک چند برخان (در مدت وزش باد‌های 120 روزه) و میزان جابه‌جایی‌ آن‌ها اندازه‌گیری و ثبت گردید. نتایج تحلیل آماری نشان می‌دهد که فقط بین طول برخان‌ها با میزان جابه‌جایی‌شان، رابطه‌ی معکوس برقرار است و بین سایر پارامتر‌ها و جابه‌جایی برخان‌ها رابطه‌ی معنی‌داری وجود ندارد؛ که دلیل آن می‌تواند استقرار برخان‌ها در محدوده‌ی اراضی روستایی، نقش کاربری‌های مختلف اراضی و عوارض سطح زمین در میزان سرعت باد، مقدار تولید ماسه و در‌ میزان جابه‌جایی برخان‌ها باشد. مخاطرات ناشی از جابه‌جایی تپه‌های ماسه‌ای در سطح روستاها شامل تهدید سلامت اهالی، مدفون شدن روستاها، تخریب خاک و زیرساخت‌های عمومی و ... است. عوامل متعددی از قبیل وزش بادهای شدید و دائمی، کم شیب و کم عارضه بودن دشت، ریزدانه بودن خاک، خشک‌سالی‌های متوالی و فقر پوشش گیاهی در میزان جابه‌جایی ماسه‌ها در سطح دشت سیستان نقش دارند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Hazards Analysis of Displacement of Sand Dunes in Sistan Plain

نویسندگان [English]

  • Mahdi Heydari Nasab 1
  • Amir Karam 2
  • Hosein Negaresh 3
  • Ahmad Pahlavanravi 4
چکیده [English]

In Sistan plain, conditions for wind erosion and, consequently, sand spreads are provided. Due to the settlements in the wind erosion centers of this area, the necessity of determining the origin of sands, the analysis of the hazards caused by the displacement of sand dunes and factors creating these hazards are the goals of this study. It is a descriptive-analytical study based on both field and library methods. Initially, by studying the maps and field observations, it was cleared that the dry bed of the rivers of this region is the main origin of sands. Then, the morphometric parameters of several Barkhans (during 120-days winds) and the amount of their displacement were measured and recorded. The statistical analysis indicated that there was an inverse relationship between the length of Barkhans with their displacement, while there was no significant relationship between the other parameters and Barkhans displacement. The presence of Barkhans near ​​rural lands, the role of different land use, the effect of land roughness on the wind speed, and the amount of sand production in displacement of Barkhans can be considered as the main significant factors. The hazards of the sand dunes displacement at the villages include threatening public health, burying the villages, degrading the soil quality and destructing public infrastructure. Several factors such as intense and permanent winds, low-slope and low-roughness plain, fine-grained soil, successive droughts and vegetation loss play a role in the amount of sand displacement in Sistan Plain.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Hazard analysis
  • sand dunes
  • Neiatak wind erosion center
  • Jazinak wind erosion center
  • Sistan plain
Al-Bassam, A. M., Zaidi, F. K,. Hussein, M. (2014). Natural Hazards in Saudi Arabia, Extreme Natural Hazards, Disaster Risks and Societal Implications. Britannia: Cambridge University Press. Ayala, A., Goudie, (2014). Geomorphological Hazards and Disaster Prevention. Britannia: Cambridge University Press. Amirahmadi, A., Aliabadi, K. & Biongh, M (2014). Evaluation of Changes in Sand Dunes in Southwest of Sabzevar by Satellite Images, International Journal of Scientific & Technology Research. Dong, Zh., Wang, X., Chen, G (2000). Monitoring sand dune advance in the Taklimakan Desert, Geomorphology, Elsevier. 26- Gutierrez, Mateo (2005). Climatic Geomorphology, Elsevier.